Kalp, vücudun en sadık işçisidir: Şu cümleyi okurken yaklaşık dört kez attı ve bunu ömrünüz boyunca, hiç durmadan, yaklaşık üç milyar kez yapacak. Yumruğunuz büyüklüğündeki bu güçlü kas pompası, hiç mola vermeden kanı tüm bedeninize ulaştırır. Peki bu küçük organ, bir ömür boyu nasıl yorulmadan çalışabiliyor?
Aslında iki pompa bir arada
Kalp tek bir pompa değil, yan yana çalışan iki pompadır ve toplam dört odacığı vardır. Üstteki iki odacığa “kulakçık” (atriyum), alttaki iki güçlü odacığa ise “karıncık” (ventrikül) denir. Sağ taraf, vücuttan gelen oksijeni tükenmiş kanı akciğerlere gönderir (küçük dolaşım). Sol taraf ise akciğerlerden gelen oksijence zengin kanı tüm bedene pompalar (büyük dolaşım). Böylece kan, sürekli bir sekiz çizerek dolaşır.
Kapaklar ve o tanıdık “lup-dup” sesi
Kanın hep doğru yönde akmasını sağlayan, odacıklar arasındaki kapaklardır. Bu kapaklar tek yönlü kapılar gibi çalışır; kan ileri geçtikten sonra geri kaçmasın diye kapanırlar. Kalp atışında duyduğumuz o “lup-dup” sesi de tam olarak bu kapakların arka arkaya kapanmasının sesidir. Yani kalbinizi dinlediğinizde aslında kapıların ritmik biçimde kapanışını duyarsınız.
Kendi elektriğini üreten kas
Kalbin en şaşırtıcı yanı, atması için beyinden emir beklememesidir. Kalbin kendi içinde, doğal bir “pil” gibi çalışan bir bölge (sinoatriyal düğüm) vardır. Burada üretilen minik elektrik sinyalleri kalp kasına yayılır ve onu ritmik biçimde kasılmaya iter. İşte bu yüzden kalp, uyurken bile hiç durmadan atmayı sürdürür; ritmini kendi içinden alır.
Peki neden yorulmaz?
Kalp kası, bedenimizdeki hiçbir kasa benzemez; yorulmaya karşı özel olarak tasarlanmıştır. Sırrı, her atış arasında dinlenmesidir: Kasıldıktan sonra kısa bir an gevşer ve bu minik molalar, gün boyunca toplanınca ciddi bir dinlenme süresi eder. Ayrıca kendi damarlarıyla bol oksijen alır. Bu sayede on yıllarca, saniyede birkaç kez kasılıp gevşemeyi sürdürebilir.
Kalbinize nasıl iyi bakarsınız?
Bu değerli pompayı korumak büyük ölçüde elimizde. Düzenli fiziksel aktivite kalbi güçlendirir; dengeli beslenme, sigaradan uzak durmak, sağlıklı bir kiloyu korumak ve stresi yönetmek kalp sağlığının temelidir. Kalp de bir kas olduğu için, düzenli egzersizle antrenman yaptıkça daha güçlü ve verimli çalışır.
Bunu neden umursayalım?
Çünkü kalp-damar hastalıkları dünyada en önde gelen ölüm nedenlerinden biridir. Kalbimizin nasıl çalıştığını anlamak, onu korumanın neden bu kadar önemli olduğunu ve sağlıklı alışkanlıkların bize ne kazandırdığını görmemizi sağlar. Bir ömür boyu bizim için çalışan bu organa iyi bakmak, en değerli yatırımlardan biridir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kalp neden sol tarafta hissedilir?
Aslında kalp göğsün tam ortasına yakın durur, ama hafifçe sola doğru eğiktir ve en güçlü odacığı (sol karıncık) soldadır. Bu yüzden atışını en çok göğsün sol tarafında hissederiz. Yani kalp tümüyle solda değildir, sadece biraz sola yaslanmıştır.
Nabız ile kalp atışı aynı şey mi?
Neredeyse. Kalp her attığında kanı damarlara iter ve bu basınç dalgası atardamarlarda “nabız” olarak hissedilir. Yani bileğinizde saydığınız nabız, kalbinizin atış sayısını yansıtır. Sağlıklı bir kalpte ikisi birbiriyle uyumludur.
Kalp neden bazen hızlı bazen yavaş atar?
Çünkü kalp, bedenin ihtiyacına göre hızını ayarlar. Koşarken ya da heyecanlanınca kaslar daha çok oksijen istediği için hızlanır; dinlenirken ve uykuda ise yavaşlar. Bu ayarlamayı sinir sistemi ve hormonlar birlikte yönetir.
Kalpteki “lup-dup” sesi nereden gelir?
Bu ses, kalp kapaklarının arka arkaya kapanmasından oluşur. “Lup” sesi karıncıklar kasılırken kapanan kapaklardan, “dup” sesi ise karıncıklar gevşerken kapanan kapaklardan gelir. Doktorların steteskopla dinlediği de bu ritimdir.
